ontstaan




Ontstaan E-RIHS
Sinds 2001 stimuleert de Europese unie samenwerkings­projecten op het gebied van natuurwetenschappelijk erfgoedonderzoek. Dit betekent dat een groot aantal universiteiten en laboratoria al jarenlang samenwerken aan het onderzoek aan roerend erfgoed. In de praktijk waren hierbij steeds dezelfde spelers betrokken. De Europese Unie heeft besloten om nog één keer geld beschikbaar te stellen voor een internationaal samenwerkingsproject (onder de naam IPERION HS, Integrated Platform for the European Research Infrastructure) om vervolgens te investeren in een permanente infrastructuur. Doel is de oprichting van een European Research Infrastructure Consortium (ERIC). Er is al een aantal ERICs actief in Europa en E-RIHS is gestart om de oprichting voor te bereiden van de ERIC Cultureel Erfgoed in 2023. E-RIHS richt zich daarbij op drie domeinen: roerend, archeologische en gebouwd erfgoed.

Voorlopers IPERION HS
Welke projecten gingen aan IPERION HS vooraf? Het Europese project LabsTECH (2001-2004) vormde de eerste aanzet tot samenwerking voor onderzoek naar cultureel erfgoed. Hierbij waren elf wetenschappelijke en technologische laboratoria uit acht landen betrokken. Binnen de opvolger EU ARTECH (2004-2009) werd een start gemaakt met de ontwikkeling van een gezamenlijk mobiel laboratorium (MOLAB) en de toegang tot geavanceerde onderzoekstechnieken in de bestaande laboratoria (FIXLAB). Een aanzienlijke uitbreiding van het netwerk vond plaats met het daaropvolgende EU-project CHARISMA (2009-2014), waaraan 21 partners uit twaalf landen deelnamen. In dit project is ARCHlab ontwikkeld waarin onderzoekers in de archieven van de deelnemende onderzoeksinstituten naar informatie kunnen zoeken. Met dit netwerk is IPERION CH gestart (Cultural Heritage 2015-2018): de directe voorloper van IPERION HS (Heritage Science).

Doel van IPERION HS (2019-2022) is het concreet vormgeven van een internationaal netwerk voor science-based heritage research. IPERION HS vormt de overgangsfase naar de definitieve oprichting van het internationale E-RIHS ERIC consortium. 23 landen werken hierin samen in wetenschappelijke projecten rondom erfgoed. Bovendien verzorgt IPERION HS trainingen en ontsluit een breed scala van wetenschappelijke instrumenten, methodes, data en gereedschappen ten behoeve van erfgoedonderzoek.

Structuur IPERION HS
Vanaf de eerste projecten waarin Europese samenwerking tussen onderzoekslaboratoria en kennisinstellingen voor cultureel erfgoed werd nagestreefd, was RCE betrokken (voorheen Instituut Collectie Nederland). In IPERION HS in Nederland is de RCE de hoofdaannemer van het project en werkt hierin samen met het Rijksmuseum, Universiteit Groningen, Technische Universiteit Delft, Vrije Universiteit, en KNAW DANS.

SPEERPUNTEN IPERION HS
De activiteiten in IPERION HS hebben betrekking op drie onderling verweven gebieden: internationale toegang tot wetenschapsfaciliteiten, gezamenlijk onderzoek en het versterken van het netwerk. Het project kent acht speerpunten.

1 opzet basisstructuur van de samenwerking waar aansturing, besluitvorming en financieel– en kwaliteitsmanagement plaatsvindt. Dit gebeurt via een Governing Board, Steering Committee, project coördinatoren en verschillende adviesorganen.

2 ontwikkeling ARCHLAB, met als doel internationaal toegang te geven tot archieven en data van eerdere studies en onderzoeken.

3 verdere ontwikkeling FIXLAB, dat de meest geavanceerde laboratoriumtechnieken en fysieke locaties toegankelijk maakt.

4 verdere ontwikkeling MOLAB, dat mogelijk maakt om met een verzameling mobiele instrumenten non-invasieve metingen te doen en onderzoek uit te voeren op cultureel erfgoed objecten, collecties, gebouwen en sites.

5 coördinatie van alle gezamenlijke wetenschapsactiviteiten. De activiteiten zijn vooral gericht op verbetering van de wetenschappelijke en technische kwaliteit van het onderzoek, methodiekontwikkeling en kosteneffectief datamanagement (zoals innovatieve methoden om archeologische datasets met elkaar te verbinden).

6 verhoging innovatieve impact van project- en onderzoeksresultaten vanuit speerpunt E. Er komt onder andere een wegwijzer voor het exploiteren, delen en uitwisselen van de kennis, instrumenten en data voor de toekomstige E-RIHS / ERIC.

7 stimulering van deelname aan E-RIHS / ERIC door gebruikers trainingen aan te bieden en interactie te stimuleren via een gebruikersforum. Hiermee wordt vakmanschap ontwikkeld en hebben gebruikers een stem in de concretisering van IPERION HS. Hier wordt ook de verbinding gelegd tussen de verschillende erfgoeddomeinen.

8 opzet van een centraal loket waar de internationale aanvragen voor ARCHLAB, FIXLAB en MOLAB worden gesynchroniseerd. Het is tevens het bureau van IPERION HS voor de trainingen, communicatie en bedrijfsvoering. Hier wordt ook de relatie gelegd met andere Europese initiatieven en netwerken.

Voor meer informatie over de projecten die vooraf gingen aan IPERION HS, zie links.

Partners
Rijksdienst Cultureel Erfgoed | RCE: Ineke Joosten, Hans Huisman, Jan van ’t Hof, Klaas Jan van den Berg, Tatja Scholte
Rijksmuseum: Katrien Keune, Robert van Langh
Universiteit Groningen, Institute of Archaeology: Bert Nijboer, Canan Cacilar, Mike Dee
Vrije Universiteit, Faculty of Science: Gareth Davies
TU Delft, Geoscience and Engineering Lab: Dominique Ngan-Tillard
KNAW-DANS: Hella Hollander