Het Watermark Imaging System (WImSy)
Rob Fucci en Rick Johnson aan het werk met de WImSy
Project
Innovatief onderzoek naar Watermerken in Nederlandse Tekeningen (I-WaNT)
RKD – NEDERLANDS INSTITUUT VOOR KUNSTGESCHIEDENIS & DIVERSE PARTNERS
Watermerken geven belangrijke informatie over de datering, herkomst en productie van papier. In het project I-WaNT onderzocht het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis watermerken in zeventiende-eeuwse tekeningen uit de Noordelijke Nederlanden. Daarbij lag de nadruk op tekeningen van Rembrandt en kunstenaars uit zijn directe omgeving. Het project paste digitale analysetechnieken toe om watermerken beter te identificeren en te vergelijken. Het project maakte gebruik van het Watermark Imaging System (WImSy), een prototype dat prof. Paul Messier aan Yale University ontwikkelde. Daarnaast werd de patroonherkenningssoftware (marking tools en video-overlays) van prof. em. Rick Johnson (Cornell University) ingezet.
Resultaten
In totaal zijn er meer dan 500 watermerken gescand in de volgende collecties:
– Fondation Custodia
– Amsterdam Museum
– Universiteitsbibliotheek Leiden
– Museum Bredius
– RKD
Alle gescande tekeningen zijn inmiddels opgenomen in RKDimages. Voor de bijbehorende watermerken is de database Marks on Art doorontwikkeld. Daarin zijn watermerken nu te beschrijven en direct te koppelen aan de tekening waarin ze voorkomen. De invoer loopt nog: in 2027 moeten ten minste 200 watermerken vrij toegankelijk zijn via RKD Research. De database zal in de toekomst aangevuld worden met andere typen merken.
Kennisoverdracht
Zes stagiaires en werkervaringsplaatsers werkten mee aan het scannen, de nabewerking en de data-invoer. In mei 2025 volgden twintig internationale deelnemers bij het RKD twee edities van de short course Watermarks & Computational Art History, onder leiding van Rick Johnson. Tussen beide edities in gaven Rick Johnson en dr. Rob Fucci (Universiteit van Amsterdam) een openbare lezing in Teylers Museum in Haarlem, met een inleiding van prof. dr. Yvonne Bleyerveld (RKD/Universiteit Leiden). Daar kwamen ongeveer tachtig belangstellenden op af. In juni 2025 presenteerde het RKD het project op de 8th International Conference on Watermarks in Digital Collections van het Bernstein Consortium in Reykjavik.
Publicaties en vervolg
Rob Fucci publiceert de onderzoeksresultaten van het project in het tijdschrift Master Drawings. Het proefschrift van Rick Johnson over digitale beeldanalyse van doek en papier in kunsthistorisch onderzoek is vrij toegankelijk via RKD Library. Het RKD blijft openstaan voor de opname van nieuwe watermerkendata van onderzoekers en instellingen in Marks on Art