Project – Database voor muurschilderingen; verkenning en vervolgproject



Hervormde Kerk, Baflo
FOTOGRAAF A.J. van der Wal

Kirsten Trampedach (conservator Nationaal Museum Kopenhagen) laat papieren archieven zien over muurschilderingen aan Annemiek Teesing (Even Later).
FOTOGRAAF Bernice Crijns

Hervormde Kerk en kerktoren, ’t Zandt

De werkgroep muurschilderingen restauratoren op excursie op de steiger in de kerk van ’t Zandt
FOTOGRAAF Bernice Crijns

Project
Gebouwd Erfgoed

Database voor muurschilderingen; verkenning en vervolgproject
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | RCE

Muurschilderingen zijn unieke, complexe, vaak grootschalige kunstwerken. Ze zijn opgebouwd uit meerdere lagen met verschillende materiaaleigenschappen en worden sterk beïnvloed door de bouwfysische eigenschappen van het gebouw waarvan ze onderdeel uitmaken. Effectieve conservering van muurschilderingen vereist begrip van zowel toegepaste materialen en technieken als van de architectonische en de kunsthistorische context waarin de schilderingen zich bevinden. Dit maakt bestudering van muurschilderingen uitdagend en per definitie interdisciplinair. Met ondersteuning van E-RIHS is een verkenning uitgevoerd waarin (inter)nationale projecten zijn geanalyseerd om te bekijken hoe muurschilderingen zijn gedocumenteerd en geregistreerd. Hierin wordt de onderzoeksvraag gesteld of een database een oplossing zou kunnen bieden voor de problemen waar onderzoekers tegenaan lopen.

In Nederland ontbreekt een gestructureerd overzicht van muurschilderingen. Beschikbare informatie is versnipperd en vaak niet digitaal toegankelijk. Waardevolle informatie bevindt zich in particuliere archieven van vakspecialisten. Dit gebrek aan overzicht en toegankelijke informatie vormt een belemmering voor onderzoekers. Het is moeilijk om prioriteiten te stellen voor conservering en onderzoek zonder een compleet beeld van de beschikbare muurschilderingen en hun conditie. Vooral dat laatste punt baart zorgen. De verkenning omvat enquêtes onder toekomstige gebruikers van een eventueel op te zetten database en onderzoek naar bestaande best practices en potentiële samenwerkingsverbanden. Naast een eindrapportage is heeft de verkenning ook een prototype-website opgeleverd. Er zijn mogelijke registratievelden verzameld, inclusief een voorkeursselectie. In het rapport staan plannen van aanpak voor deelprojecten en concrete vervolgvoorstellen die de basis kunnen vormen voor een uitgebreide database voor muurschilderingen:
— opstellen van protocollen en richtlijnen voor uniforme registratie en documentatie van muurschilderingen.
— koppelen van materiaal-technische gegevens aan kunst- en bouwhistorische informatie om een holistisch beeld te creëren, in samenwerking met DANS. Belangrijk is de toevoeging van restauratierapporten, die inzicht geven in de geschiedenis van restauraties en schades.
– opnemen van muurschilderingen die zich in en op rijksmonumenten bevinden via Linked Open Data in de Wikibase van de RCE.

E-RIHS ondersteunt één van de voorgestelde deelprojecten. Om een begin te maken met de registratie van muurschilderingen en de ontsluiting ervan, worden de restauratie- en materiaal-technische gegevens van muurschilderingen in dertien Groninger kerken gedocumenteerd. De aardbevingsschade maakt uitgebreid onderzoeks- en restauratiewerkzaamheden noodzakelijk en deze gegevens zullen worden ingevoerd.

De verkenning heeft belangrijke inzichten opgeleverd en het vervolgproject vormt de basis voor verdere stappen in het behoud van en de studie naar muurschilderingen met een gecoördineerde en multidisciplinaire aanpak op (inter)nationaal niveau. Het opzetten van een gestandaardiseerd registratieformat en de keuze om te gaan werken met Linked Open Data / Wikibase is hierin cruciaal.