Project – Ontwikkeling protocollen voor isotopenonderzoek aan roerend erfgoed



Project
Archeologisch Erfgoed

Ontwikkeling protocollen voor isotopenonderzoek aan roerend erfgoed
Project VU en diverse partners

De vraag naar minimaal invasief onderzoek van kunstwerken en artefacten groeit enorm in cultureel erfgoed en archeologie. Isotopenonderzoek is hierbij volop in ontwikkeling. De geochemische gegevens die hiermee gegenereerd worden helpen bij het bepalen van de herkomst van objecten en van de grondstoffen waarvan het gemaakt is. Op basis hiervan wordt inzicht verkregen in de sociaal-economische ontwikkelingen op het gebied van handel en culturele uitwisseling. Gedetailleerde kennis van de samenstelling en de fabricage van objecten is daarnaast essentieel voor het ontwikkelen van conserveringsstrategieën. Doel van dit project isotopenonderzoek breed toe te passen binnen diverse sub-disciplines in cultureel erfgoed en archeologie. Metaal heeft tot nu centraal gestaan als materiaal, nu komen bijvoorbeeld glas en keramiek in beeld.

Het project vindt plaats op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Door samen te werken met vooraanstaande musea en universiteiten, krijgt het isotopenonderzoek ook internationale bekendheid op het gebied van cultureel erfgoed. Archeologische en museale organisaties uit binnen- en buitenland leveren referentiemonsters aan die nodig zijn voor de opzet- en validatiefase van het onderzoek. Om de (on)mogelijkheden van de methode toe te lichten en de samenwerkingsverbanden uit te breiden, organiseert het onderzoeksteam een reeks interactieve presentaties voor het werkveld. De projectresultaten worden toegankelijk gemaakt via Open Access.

De belangrijkste doelstellingen van het project zijn bereikt in 2023. Er is een verbeterde methode gepubliceerd voor de analyse van loodisotopen van metalen. Deze methode is niet alleen minder milieubelastend, maar maakt ook analyse van kleinere monsters mogelijk wat zorgt voor minder schade aan kunstwerken. De resultaten zijn nauwkeuriger dan die van de conventionele laserablatiemethoden en de techniek is geoptimaliseerd voor gebruik op glas en keramiek.

Partners in het project
Musea
Rijkmuseum, RMO Leiden, Allard Pierson, Amsterdam Museum Zilvermuseum Schoonhaven, Batavialand, Scheepvaartmuseum, Maritiem Museum Rotterdam, Museum Valkhof Nijmegen, Huis van Hilde (Archeologische provinciaal depot Noord-Holland)

Universiteiten
Universiteit Leiden, Rijksuniversiteit Groningen, Vrije Universiteit, Universiteit van Amsterdam, Universiteit Utrecht

Archeologische organisaties
Amsterdam Centre for Ancient Studies and Archaeology (ACASA) Landschap en Erfgoed Utrecht (LEU) Netwerk Portable Antiquities of the Netherlands (PAN)

Commerciële archeologische bedrijven
RAAP, ADC ArcheoProjecten, BAAC BV, archeologie en bouwhistorisch onderzoek

PRESENTATIE
Geochemical applications, For archaeometry & archaeology (PDF)

LINKS
Gareth Davies, intro­du­ceert de Isotope Geochemistry Facility van de VU

PUBLICATIES PER 1 JANUARI 2024
Merkel, S.W., D’Imporzano, P., van Zuilen, K, Kershaw, J. & Davies, G.R. (2022). “Non-invasive” portable laser ablation sampling for lead isotope analysis of archaeological silver: a comparison with bulk and in situ laser ablation techniques. Journal of Analytical Atomic Spectrometry 37, 148-156. 10.1039/d1ja00342a.

P. D’Imporzano et al. Lead Isotope Analysis of Lead-Tin-Glaze by Portable Laser Ablation applied to 17-18th century Delftware earthenware. Microchemical journal (In submission).